Κυριακή, 31 Δεκεμβρίου 2017

Έτσι είναι αν έτσι νομίζετε"

Αυτή τη φορά λέω να αφήσουμε εκείνους που ‘έτσι νομίζουν’’ στην ησυχία τους. Είναι άλλωστε τόσο σίγουροι που κάθε μας λέξη τους αφήνει αποσβολωμένους, ανίκανους να αντιληφθούν το μέγεθος του λάθους που αντικρίζουν τα μάτια τους. Γι' αυτούς η αλήθεια παραμένει μία και είναι η δική τους.

Το: ‘έτσι είναι αν έτσι νομίζετε’ του Πιραντέλο τείνει να γίνει εικόνα για προσκύνημα. Η μία και μόνη άμυνα σε δύσκολους για ανατροπές καιρούς.

Δεν απαξιώνουμε, μα συμπαθούμε.

Είναι αλήθεια ότι στην ανέχεια ο κόσμος επιστρέφει στις πατροπαράδοτες πίστεις- προσταγές- νουθετήσεις- πρακτικές. Βολεύεται, κουρνιάζει, γύρω από την εστία. Οι δύσκολοι καιροί είναι ή για επαναστάσεις ή για λουφάγματα. Μάλλον έχουμε επιλέξει το δεύτερο.

Καλύτερα η επιστροφή στα πάτρια. Στις ιδέες τις πάγιες. Στα μέρη τα γνωστά, στις βόλτες μέσα στο μαντρί. Πιστοί στα λόγια του τσοπάνη που φωνάζει πως έξω καραδοκεί ο κακός λύκος. Βέβαια επίσης μέσα στη στάνη κινδυνεύουμε με θάνατο εξ΄αιτίας πολλών μεταδοτικών ασθενειών, αλλά για να μην μιλάει για αυτές ο βοσκός δεν θα πειράζει. Ποιος άλλωστε υποθέτει πως το κάνει για το μαλλί ή το γάλα μας.

Έτσι συμβαίνει...

Και στο τέλος όλοι εκείνοι που έχουν μια κάποια πιο συγκεκριμένη ιδέα περί του τι συμβαίνει γύρω τους και ακόμα μία περί της ελαχιστότητάς τους, μαζεύονται σε μία γωνιά και 'απολαμβάνουν' τους υπόλοιπους που τα γνωρίζουν όλα και υπάρχουν πράγματι αρκετοί απόλυτοι γνώστες πάντων ζητημάτων και θεωρήσεων ισχυριζόμενοι -μεταξύ τους- ...εκ διαμέτρου αντίθετες απόψεις…
  • Είναι ανθρώπινο παραφθαρμένο ίδιον η των πάντων γνώσις.
Ο άνθρωπος είναι φυσικό - όπως όλοι καταλαβαίνουμε- να μην είναι σε θέση να τα γνωρίζει όλα. Αναγνωρίζει βεβαίως το ορθό της βεβαιότητας αυτής ...αλλά μονάχα για τους άλλους. Ο ίδιος δεν αντέχει την άγνοια γενικώς και δεν ανέχεται την διαπίστωση πως δεν ξέρει. Ομοίως πράττει και μέσα από τις πίστεις του. Αποδέχεται ως άριστο μονάχα τον δικό του θεό.

Πρέπει-οφείλει να ξέρει -ο άνθρωπος γενικότερα- και 'πώς' και 'τι' και όχι μόνο αυτή καθ' εαυτή τη γνώση αλλά και την εξήγησή της και μάλιστα αν δεν τα καταφέρει αλλιώς, επιστρατεύει το δόγμα. 

Αυτό είναι έτσι γιατί το είπε ‘εκείνος’ ή ο άλλος κατ’ εντολή ‘εκείνου’. Νόμος! (Το ποιος ή ποιοι, έχρισαν ως αυθεντία και με ποια οφέλη ή εξυπηρετώντας ποιους σκοπούς τον λεγόμενο άριστο, δεν επιδέχεται συζήτησης. Νόμος κι αυτός. Πακέτο με την όποια πίστη. Κανείς δεν δικαιούται να αμφισβητήσει τον 'αρχηγό'). 

Στο επιχείρημα αυτό οφείλεται παύση. Σιγή απεριόριστου χρόνου και κατανόηση. Η κάθε πορεία οποιουδήποτε νοήμονα σε αυτή την ατραπό ισοδυναμεί με πτώση. θα πρέπει να καταστεί σαφές πως δεν υπάρχει ενήλικας που να τσακώνεται με έφηβο και να έχει δίκιο. (και αυτό διότι ο ενήλικας ως ο γνώστης της ψυχοσύνθεσης του εφήβου οφείλει να υποχωρεί και να μην εξωθεί στα όρια την όποια κατάσταση) Οι αντιδράσεις μερικών ανένδοτων μοιάζουν με εκείνες πολλών εφήβων.

Μόνο ένας βλάκας μπορεί να τα ξέρει όλα -όπως είπε και ο μεγάλος Αρθούρος- και σε καμία περίπτωση ένας σοφός. Ο άνθρωπος λοιπόν, σε πολλές εκφάνσεις της ζωής του έχει τάσεις βλακείας; Ασφαλώς τις έχει και το αποδεικνύει κάθε φορά, που η συζήτηση ανάβει. Τότε γίνεται και βλάκας και πολύ χειρότερος αυτού. Και ποιος είναι ο χειρότερος του βλάκα; Μα ο βλάκας με άποψη διδαγμένη. Ο άνθρωπος εκείνος που μπορεί να βλέπει μονάχα εκείνα που κάποιοι κάποτε του έδειξαν, και που εξακολουθούν να του δείχνουν και τα δέχεται ως ορθά δίχως επί της ουσίας να μπορεί να καταφέρει να θέσει εαυτόν στην απέναντι μεριά. Εννοώ να δει απλά με καλή αίρεση τα επιχειρήματα των άλλων, όχι να τα προσυπογράψει. 

Ο άνθρωπος αυτός είναι και θα παραμένει όσα χρόνια και αν περάσουν κάποιος συμπαθής με μάτια και νου κλειστό.

Εμπρός σε κάθε τέτοιο άτομο χρειάζεται η σιωπή. Μπροστά στον απόλυτο κίνδυνο να τσακιστείς στο στειλιάρι του, παύεις να μιλάς. Συμφωνείς με τα χείλια σφιγμένα. Αναδιπλώνεσαι και παραμένεις στη γωνιά θεατής. Προσπαθείς να ερμηνεύσεις κινήσεις, λόγια, προσπάθειες. Συμπαραστέκεσαι άφωνος. Μένεις αδρανής πάση δυνάμει και στα σημεία, αλλά και στα τέρατα που γεννά άλογη πίστη. Η ταγή στο οτιδήποτε. (μπορεί η βεβαιότητα αυτή να εκφράζεται στο αποτέλεσμα της έκβασης ενός ποδοσφαιρικού αγώνα, μιας εκλογικής διαμάχης ή στην ύπαρξη μίας θεότητας.) 

Μα καλά θα αναρωτηθείτε πολλοί. 

Τι συγκρίνουμε τώρα, το ποδόσφαιρο με τη θρησκεία; 

Μα η πίστη γενικώς δεν στηρίζεται σε αποδείξεις που υποχρεώνουν όλους. Όποιος το βλέπει έτσι πιστεύει, όποιος το βλέπει αλλιώς απόσχει. Η πίστη δεν βασίζεται σε στοιχεία αντικειμενικού χαρακτήρα, βασίζεται σε εμπιστοσύνη λεγομένων ή θεωρήσεων. Σε προσωπικές ψυχολογικές καταστάσεις ή βιώματα τα οποία και έχουν πείσει τον κάθε πιστό οπαδό (ποδοσφαιρικής ομάδας, κόμματος ή θρησκευτικής θεωρίας). Στηρίζεται σε γεγονότα τα οποία έχουν ερμηνευθεί με τρόπο που εξυπηρετούν τη φίλια θεώρηση. Με τρόπο που βολεύει και συνδράμει στην προσπάθεια. Σε ποια προσπάθεια; Μα ασφαλώς εκείνης της πειθούς του ατόμου στην όποια πίστη.

Κι από εδώ αρχίζει η παρέλαση της κακοφωνίας… 

Ξεκινάει ο καρνάβαλος της εξήγησης -δια όποιων αποδείξεων(;)- των πάντων (διότι έτσι πρέπει) και ο πιστός λησμονά πως πέραν της εξήγησης που του δίνεται υπάρχουν και χιλιάδες άλλες που θα μπορούσαν να ισχύουν και μία ακόμα πολύ πιο σημαντική. Εκείνη που επιμένει πως η κίνηση ή ο λόγος που ελέχθη δεν είχε καμία μα καμία απολύτως πρόθεση να εκληφθεί όπως εξελήφθη ή έστω κάπως αλλιώς. Θα μπορούσε κάλλιστα αν είχε λεχθεί ή τελεσθεί -εάν επρόκειτο περί πράξεως- να το είχε κάνει απλά χωρίς λόγο και αιτία. Στην τύχη…

Έβαλαν κάποτε στο πανεπιστήμιο για εργασία κάποιο ποίημα της Κικής Δημουλά. Αναζήτησαν από τους φοιτητές την ερμηνεία του. Τότε κάποιοι από αυτούς τη βρήκαν και τη ρώτησαν ώστε να σιγουρευτούν. Τους απάντησε πως πήγαινε καιρός που το είχε γράψει και είχε ξεχάσει τι ακριβώς ήθελε να πει τότε... Τους παρότρυνε να δώσουν όποια ερμηνεία ήθελαν!

Πολιτικό παράδειγμα: Ο τάδε πολιτικός πήγε στο ακριτικό νησί. Ακολουθούν οι επεξηγήσεις τού πού αποσκοπούσε: 
Α. (πολιτική εξήγηση) ήθελε να τονίσει την σπουδαιότητα του συγκεκριμένου νησιού στον ελληνικό τουρισμό. Οι οπαδοί επιβεβαιώνουν χειροκροτώντας. 
Β. (εθνική εξήγηση) ήθελε να καταστήσει σαφές στους Τούρκους πως δεν εγκαταλείπουμε σπιθαμή γης όσο μακριά από την μαμά πατρίδα κι αν αυτή βρίσκεται. Οι οπαδοί επιβεβαιώνουν χειροκροτώντας. 
Γ. (αντιπολιτευτική εξήγηση) Για λόγους ψηφοθηρίας. Οι αντιπολιτευόμενοι οπαδοί επιβεβαιώνουν χειροκροτώντας.
Δ. (πραγματική εξήγηση) Ήθελε να κάνει τα μπάνια του χωρίς να ενδιαφέρεται για τίποτα των προηγουμένων.

Θρησκευτικό παράδειγμα: Στο σταυρό πριν πεθάνει ο Ιησούς έγειρε το κεφάλι του δεξιά. Επειδή για όλα υπάρχει ένας λόγος οφείλουμε να τον ανακαλύψουμε. Οπότε αποφασίζουμε εμείς -ή κάποιοι άλλοι για εμάς- ότι το έκανε διότι:
Α. Ήθελε να τιμήσει τον ληστή που ήταν προς την πλευρά αυτή και μετανόησε τονίζοντας με τον τρόπο του γερσίματος της κεφαλής τη μεγάλη σημασία της μετανοίας. (ακολουθεί κήρυγμα τεκμηριωμένης αναγκαιότητας υπέρ μετανοίας) 
Β. Διότι από τη μεριά του γερσίματος ήταν η δύση και ήθελε να δείξει σε όλους πως για κάθε τι που ανατέλλει, υπάρχει και μία δύση, δηλαδή ένα τέλος και άρα… (ακολουθεί κήρυγμα τεκμηριωμένης αναγκαιότητας για τον τρόπο που οφείλουμε να ζούμε) 
Γ. Διότι εκ δεξιών τίθεται πάντα το άριστον. (ακολουθεί κήρυγμα με πολιτικές προεκτάσεις κατακεραυνώνοντας την αριστερά για τις διαχρονικές επιλογές της και για τους διωγμούς του Στάλιν)

Μην σας κάνει εντύπωση πως κάποιες από αυτές τις αρλούμπες θα μπορούσαν να γίνουν πιστευτές από κάποιους δεκτικούς, η ιστορία άλλωστε έχει αποδείξει πως έχουν γίνει πιστευτές άλλες πολύ μεγαλύτερες αυτών…

Η αλήθεια είναι πως χρειάζεται δύναμη να ακούς -γενικώς- το παράλογο και να μην ξεσηκώνεσαι, όμως η λογική λέει πως δεν μπορεί πάντα το επιχείρημα να υπερισχύει όλων εκείνων -των θεωριών- που έχει διδαχθεί-εκπαιδευτεί να πιστεύει κανείς.

Βεβαίως εκείνος ο οποίος προσπαθεί να δικαιολογήσει τα αδικαιολόγητα καταντά γραφικός. Κάποιες φορές είναι προτιμότερο να λέει κανείς ένα σκέτο "δεν ξέρω". Ή να ομολογεί πλημμυρισμένος ειλικρίνεια: "Εμένα δεν με ενδιαφέρει η απόδειξη, πιστεύω αυτό που πιστεύω γιατί μου κάνει καλό. Γιατί με ευχαριστεί! "

Κανείς δεν έχει αντίλογο έναντι αυτής της ντόμπρας εξήγησης. Κανένας απολύτως.

Όπως και να έχει...

Θα ήταν πολύ προτιμότερο να αλλάξουν κάποια δεδομένα. Να ειπωθεί ένα: "Ναι, κάπου στη ζέση μας πάνω υπερβάλαμε. Συμβαίνει στους ερμηνευτές όλων των θεωριών, πόσο δε μάλλον στις θρησκευτικές.

Αντ' αυτού εξακολουθούν να υποστηρίζονται ρήσεις που ειπώθηκαν κάποτε… Π.χ. Για να κουνηθεί μια τρίχα από το κεφάλι του οποιοδήποτε δίνει εντολή ο θεός… 

Κι εδώ φτάνει η ώρα (για τον κάθε απαυδησμένο) της όδευσης στην κορυφή του βουνού, ή η άλλη, της γωνιάς του δωματίου. Στο σημείο αυτό η κατάφαση σε πάντα διαφωνούντα κρίνεται απολύτως αναγκαία και η ‘συμφωνία’ μονόδρομος!

Φαντάζεστε λόγους και αντίλογους. Ευτράπελα και μη.

Ακριβώς λοιπόν: Έτσι είναι αν έτσι νομίζετε! Και από εδώ αρχίζει η αμέτοχη παρακολούθηση της όποιας συζήτησης… Πώς θα μπορούσε κάποιος για παράδειγμα να πείσει έναν μαχητικό Ιεχωβά περί του λάθους της πίστης του ή έναν βαθιά θρησκευόμενο οποιαδήποτε θρησκείας περί της μη υπάρξεως θεού;

Απλά δεν γίνεται, καθόσον για όλες τις ερωτήσεις υπάρχει μία απάντηση, μια υπόθεση ή μια εξ’ αποκαλύψεως αλήθεια. Κάποια προσωπική αίσθηση ίσως. 

Αυτό που έχει αισθανθεί κάποιος ποιος μπορεί να του το αμφισβητήσει; Κανείς.

Σύμφωνοι σε όλα, αλλά με κάποιο τρόπο θα πρέπει να αποφασίσουμε περί του ορθού και του λάθους.

Ως μόνο κριτήριο μπορούμε να βάλουμε μονάχα τη λογική και η λογική λέει –αντικειμενικώς και αναντιρρήτως- να θεωρήσουμε ως ορθά εκείνα που αποδεικνύονται με τρόπο επιστημονικό. Σε άλλη περίπτωση, κανείς δεν θα μπορέσει να μας αποδείξει πως δεν έχουμε στο γκαράζ του σπιτιού μας έναν γαλάζιο φτερωτό πήγασο διότι ακόμα κι αν δεν φαίνεται την ώρα που ανοίγουμε την πόρτα, εμείς πιστεύουμε (και προσπαθούμε να πείσουμε τον οποιοδήποτε) πως με κάποιο τρόπο –άγνωστο ακόμα και σε εμάς- μπορεί και εξαφανίζεται… (απλοϊκό παράδειγμα αλλά ενδεικτικό της αδυναμίας αντιμετώπισης του παράλογου με τη λογική)

Με την πίστη μας αυτή –του πήγασου- ποιος μπορεί να τα βάλει; Απολύτως κανείς, είναι η απάντηση. Εκτός ίσως από κάποιον ειδικό γιατρό… Ο γιατρός όμως μπορεί να ασχοληθεί με περιπτώσεις μεμονωμένες κι όχι με πίστεις συνολικού χαρακτήρα. Όχι με πολιτικές στρεβλές είτε αυτές ασχολούνται με τα κομματικά είτε με τα θρησκευτικά είτε με τα οπαδικά ιδεώδη. (μην απατάσθε πολιτικές είναι όλα)

Μα θα τα βάλουμε όλα ίσα κι όμοια;

Ασφαλώς. Όλες τις πίστεις μαζί. Ο καθένας την πίστη του την έχει πάνω απ' όλα. Ποιανού είναι η καλύτερη; Ποιανής μάνας είναι το ωραιότερο παιδί; 

Πρώτα θα συνομολογήσουμε στις αξίες που θα υπηρετούμε από τούδε και στο εξής και κατόπιν θα βρούμε ποιος είναι ο καλύτερος.

Πρώτα θα ασχοληθούμε με το γιατί πιστεύει κάποιος ό,τι πιστεύει και κατόπιν το τι πιστεύει. 

Διαισθάνομαι χάος, παρ' όλα αυτά θεωρώ πως γίνομαι αντιληπτός.

Υπάρχουν όπως όλοι γνωρίζουμε, άπειρες αναπόδεικτες πίστεις που παραμένουν ζωντανές από μία ελπίδα, από έναν φόβο και από μία συνήθεια. Από ένα ανεξήγητο φυσικό φαινόμενο που ελέχθη και εξελήφθη ως σημάδι. Από μια άρνηση στην ιδέα του: πως δεν είναι δυνατόν να έχουμε φάει τέτοιο παραμύθι σε ό,τι και όσα μας δίδαξαν οι πατέρες μας που κι αυτοί διδάχθηκαν από τους δικούς τους επίσης διδαγμένους και πάει λέγοντας. Και το κακό δεν είναι τόσο αυτό, όσο το πώς κάποιες από τις ιδέες μας, τείνουν να θεωρούνται έμφυτες και άρα εδραιωμένες μέσα μας, τοποθετημένες στο απυρόβλητο!