Σάββατο, 18 Φεβρουαρίου 2017

Ο πολιτισμός των ημερών μας

Τι θα μπορούσε να είναι εκείνο που μας κάνει να επιμένουμε πως είμαστε πολιτισμένοι; Οι αξίες που υπηρετούμε φαντάζομαι. 


Θα μπορούσε να είναι η τεχνολογία;

Θα μπορούσε σε ένα βαθμό τουλάχιστον αλλά θα το έκανε σε σύγκριση με κάποιες άλλες εποχές. 

Με την αποδοχή αυτή του ισχυρισμού όμως, ποτέ κανείς πολιτισμός μετερχόμενος το επιχείρημα της τεχνολογίας δεν θα πρόκειται να φτάσει το ανώτατο επίπεδο πολιτισμού καθώς πάντα κάτι νέο θα εφευρίσκεται και κάτι επόμενο θα μας ευκολύνει περισσότερο. Άρα η τεχνολογική πρόοδος πάντα θα υπολείπεται καθώς ποτέ δεν θα είναι αρκετή.

Ίσως εάν τροποποιούσαμε κάπως την προσέγγιση και θέταμε την ερώτηση πόσο πιο άνετα ζούμε έναντι κάποιων προγενέστερων κοινωνιών χρησιμοποιώντας τα οφέλη της τεχνολογίας θα πετυχαίναμε σαφώς περισσότερα θετικά. 

Η ουσία είναι πως καταλήγουμε στο συμπέρασμα πως η τεχνολογία αποτελεί σημείο κομπασμού, επιτυχίας αν θέλετε, ως προς ένα και μόνο μέρος, προς μία πλευρά. Την πλευρά εκείνη της εξέλιξής μας ως άνθρωποι…

Ας έρθουμε στο πιο ουσιώδες μέρος του άρθρου και ας μιλήσουμε για τις ανθρώπινες αξίες επιλέγοντας μερικές τυχαίες όπως είναι το δικαίωμα του καθενός στην ζωή, τη δικαιοσύνη και την ελευθερία.

Εδώ θα μπορούσαμε να πούμε με ευκολία και να συμφωνήσουμε πως η τεχνολογία δεν παίζει κανέναν απολύτως ρόλο καθώς μπορεί μια κοινωνία με μηδενική τεχνολογική εξέλιξη να απολαμβάνει απόλυτη ελευθερία και σπουδαία δικαιοσύνη. Το κινητό μας τηλέφωνο για παράδειγμα δεν ωφελεί σε τίποτα τις συγκεκριμένες αξίες, ομοίως και τα pixel της κάμεράς του για τα οποία πολλοί νοιώθουν καμάρι...

Καταλαβαίνουμε λοιπόν πως κάποια πράγματα είναι διαχρονικά και μπορούν να αγγίξουν το άριστο μακριά από μηχανές. Λεύτερη μπορεί να ήταν κάποια κοινωνία σε εποχές προ Χριστού όπως και μετά από αυτόν χωρίς να υπάρχει ίντερνετ ή smart tv. Κατανοητό.

Με τρόπο εύκολο λοιπόν μπορούμε να πούμε πως πολιτισμένη κοινωνία είναι κείνη που σέβεται πρώτιστα τις δεδομένες και αδιαπραγμάτευτες αξίες της. Την ηθική της πριν και μετά τα πάθη της. (στα πάθη συγκαταλέγονται ο έρωτας και τα συναισθήματα, στα υπόλοιπα ηθικά εκείνα που αναφέραμε επιγραμματικά δικαιοσύνη, δικαίωμα στη ζωή, ο ενάρετος τρόπος ζωής με όσα αυτός περιλαμβάνει καθώς και άλλα πολλά)

Και φτάνουμε αισίως στις μέρες μας τις οποίες και θεωρούμε πολιτισμένες…

Από πού να αρχίσουμε και πού να τελειώσουμε… Κι είναι πράγματι τόσα εκείνα που έχουμε να καταλογίσουμε στους εαυτούς μας που τελικά δεν λέμε τίποτα, απλά αναφέρω κάποια κεφάλαια μόνο. Πολιτική. Σχέσεις μεταξύ όλων ημών. Τρόπος ζωής. Αυτά αρκούν ώστε να μας θλίψουν…

Ως άνθρωποι όμως πρώτα -και κατόπιν ως Έλληνες- έχοντες ανεπτυγμένο το αίσθημα της αυτοσυντήρησης και την ανταπάντηση εύκολη στην άκρη του στόματός μας αντιλέγουμε επιχειρηματολογώντας άξια προσπαθώντας να αποκτήσουμε αξία.

«Απόγονοι των αρχαίων φιλοσόφων!»

Μάλιστα -αν και απ’ αυτού υπάρχουν αντίθετα επιχειρήματα- θα το δεχθούμε. Απόγονοι άξιοι όλοι οι Έλληνες λοιπόν.

Κάποτε –αναφέρω μια ιστορία- παρέστη ο εγγονός κάποιου μεγάλου ποιητή, (ο οποίος εγγονός δεν έκανε τίποτα άλλο από το να ζει με ένα τρόπο απλό. Τίποτα περισσότερο, τίποτα λιγότερο, από τον τρόπο ζωής της πλειοψηφίας ημών) σε μία εκδήλωση που τιμούσε τον παππού του για το εξαιρετικό έργο του. Απαίτησε, καμάρωσε, κόμπασε ο εγγονός, απαιτώντας εύσημα πως ο Τάδε ήταν παππούς του…

Κανείς δεν του έδωσε σημασία. 

Ρωτώ λοιπόν:  Δικαίως ή αδίκως;

Ορθά απαντήσατε όσοι επιλέξατε το "Δικαίως".

Επομένως τι άλλο κάνουμε εμείς πέραν της εξάσκησης του δικαιώματος της χρήσης άλλως του σφετερισμού των επιτυχιών του παππού μας,  από τα βάθη των αιώνων; Αυτό και τίποτα άλλο!

Και ένα ακόμα πάρα πολύ σημαντικό. Πάρα πολύ σημαντικό.
  • Προσπαθούμε εναγωνίως να διατηρήσουμε επαφή με εκείνο το ένδοξο παρελθόν για ένα πολύ απλό λόγο. Για εκείνον που λέει πως δεν έχουμε τίποτα άλλο να επιδείξουμε!
Και πώς το κάνουμε; Προσπαθώντας με νύχια και με δόντια να κρατήσουμε αρραγείς κάποιες αξίες στις οποίες προσδίδουμε την αξία που μας συμφέρει. 

Πολλοί θα διαφωνήσετε, αλλά ο υγιής διάλογος έτσι είναι. Αγαπάει τις αντιρρήσεις και τις εκλαμβάνει ως πρόκληση και όχι ως αιτία ρήξης.

Πρώτα ποντάρουμε στη γλώσσα. Η αρχαία ελληνική είναι πράγματι μια από τις ωραιότερες γλώσσες του κόσμου αλλά είναι η δική μας; Λέγοντας ''δική μας'' εννοώ των νεοελλήνων. Έχει σχέση η σημερινή μορφή της γλώσσας μας με εκείνη; 

Ελάχιστη. Μονάχα στο ένα μικρό της άκρο θα απαντήσω. 

Στην αρχαία ελληνική εκφραζόταν ακόμα και τα πνεύματα… (ο οίνος διαβαζόταν με λεπτό 'β' κάπως σαν βίνος)  στην νέα ελληνική το ‘από την πόρτα’ έγινε ‘από τη μπόρτα’ και χιλιάδες άλλα… τόσα που καταντούν ολότητα.

Ποιος από όλους εκείνους που θα αντιδράσουν (αλλά και από τους υπόλοιπους) μπορεί να διαβάσει ένα κείμενο του Θουκυδίδη και να το ερμηνεύσει άκοπα ως γλώσσα πατρώα; Κάποιοι καθηγητές μόνον. Όλοι εμείς λοιπόν που δεν κατανοούμε τα άριστα αρχαία, πλασαριζόμαστε στο έδρανο που απονέμει τιμές απαιτώντας τα εύσημα για το μεγαλείο του παππού μας.

Πόση σχέση έχει εκείνη η γλώσσα με τη δική μας; Κάτι ελάχιστο στις άκρες της ενδεχομένως… Πολλές ρίζες ναι. Πολλές ρίζες απ' αυτές ξεπετάχτηκαν- άνθισαν υβρίδια νέων λέξεων οι οποίες στο βάθος (που όλο και λιγότεροι δυστυχώς γνωρίζουν) φέρνουν σε κείνες τις παλιές και μας κάνουν να χαμογελούμε όταν κάποιος μας τα εξηγεί...

Έπειτα είναι η θρησκεία. Αγωνιζόμαστε ως έθνος να διατηρήσουμε τη ορθοδοξία ανέπαφη, ισχυρή. Τη διαφυλάσσουμε (σε πολιτικό επίπεδο) ως ένα από τους ελάχιστους κοινούς κρίκους που μπορούμε να εμπιστευθούμε και να διακηρύξουμε ταυτότητα πίστης, ιδέας με σκοπό τη συνοχή.

Τα έθνη χρειάζονται κοινούς αγώνες, κοινές πίστεις, μνημεία κάλλους, σημεία έπαρσης, άλλως διαλύονται.
  • Μετερχόμαστε την όμοια πίστη λοιπόν, ως -ένα μεταξύ άλλων, ισχυρό- επιχείρημα συνδετικό όλων ημών που ζούμε εντός των συνόρων. Δεν εξετάζω το εάν καλώς ή κακώς το πράττουμε, αυτό είναι άλλη ιστορία, αλλά θέλω να τονίσω τους λόγους που γίνεται και αυτοί δεν είναι άλλοι από την ανάγκη που έχουμε ως έθνος να επιδείξουμε κάτι τρανό και συνάμα κοινό. Κάτι σπουδαίο, που μας κάνει ξεχωριστούς έναντι όλων άλλων λαών.
Αυτή δεν είναι μια δική μας τακτική, αλλά πάγια τακτική των πολιτικών που εξασκούνται από όλα τα έθνη. Οι κοινοί αγώνες για για την ελευθερία… αποτελούν ένα άλλο ισχυρό παράδειγμα σύνδεσης όλων ημών. Άξιοι και αυτοί, κανείς δεν λέει όχι.

Μέσα σε όλη την αναγκαία συντεχνία όμως, -γιατί περί τέτοιας πρόκειται- η ανάσα του ορθού πολιτισμού χάνεται. Αρχίζουν να υπηρετούνται σκοποί στο όνομα του, αλλά κανείς πλέον δεν υπηρετεί την ουσία του.

Πρώτα το έθνος, η πατρίδα, η σημαία κι έπειτα όλα τα υπόλοιπα, λες και ως άνθρωποι δεν θα μπορούσαμε να υπάρξουμε έξω από σύνορα, έξω από ιδέες που υπηρετούν συμφέροντα.

Σύμφωνοι, ο τρόπος της ζωής του σήμερα, ο τρόπος που είναι φτιαγμένος ο κόσμος απαιτεί άλλα. Καμία αντίρρηση, όπως επίσης δεν είναι απαραίτητο οι αξίες και ο μεστός πολιτισμός να βρίσκεται εκεί όπου οι κοινωνίες αναπτύσσονται ευημερούν τεχνολογικά και χαϊδεύουν απαλά τα σύνθετα νοήματα ατενίζοντας τους απλούς τρόπους με πρακτικές οι οποίες δεν πρόκειται ουδέποτε να αγγίξουν με χέρι γερό την καρδιά της ουσίας.

Σήμερα εκείνοι που γνωρίζουν απέχουν και το κάνουν με τρόπο πράο. Στις αξίες δεν πρέπουν φωνές, διότι αυτές αναγνωρίζουν μονάχα επιχειρήματα και λατρεύουν πράγματα μυστήρια, όπως την ευγνωμοσύνη για παράδειγμα, τον θεμέλιο λίθο της ευτυχίας και κάποια άλλα εντελώς άγνωστα στους σπουδαίους απόγονους των αρχαίων ημών προγόνων…