Τετάρτη, 16 Ιουλίου 2014

Ειλικρίνεια ή ασφάλεια; Επιλογή του συγγραφέα. Μέρος 3 Κείμενο Β. Η ιδέα.



Μέρος 3ο Περί γραφής.



Πριν από χρόνια διάβασα ένα βιβλίο της συγγραφέως Ευγενίας Φακίνου. Υποκλίθηκα. Λεγόταν ‘’Η τυφλόμυγα’’ το οποίο και σας προτείνω.

Το βιβλίο εάν θυμάμαι καλά δεν ξεπερνούσε τις 270 μικρές σελίδες αλλά κατάφερνε μέσα σε αυτές να αποτυπώσει-ερμηνεύσει με ακέραιο τρόπο τις ψυχές τριών ανθρώπων.

Δράττομαι λοιπόν από το παράδειγμα για να αναφέρω ότι ένα μυθιστόρημα έχει τη τεράστια δύναμη να ιστορεί ιστορίες από ελάχιστη έως μηδενική πλοκή και να αγγίζει και να σφάζει τον αναγνώστη. (και πράγματι υπάρχουν πολλοί αξιόλογοι Έλληνες συγγραφείς όπου έχουν αδράξει το θέμα-τρόπο. Γνωστοί ή λιγότερο γνωστοί)

Οι συγγραφείς λοιπόν αυτοί οι οποίοι καταφέρνουν να αποτυπώνουν ακέραια το συναίσθημα, αξίζουν. Κάνουν κάτι παραπάνω από μερικές απλές αναφορές σε γεγονότα του μυαλού τους όσο ωραία και εάν τα ιστορούν, διότι δεν θα πρέπει να λησμονούμε ότι μία απλή ιστόρηση δεν είναι τίποτα παραπάνω από ένα -στην καλύτερη περίπτωση- καλά ειπωμένο παραμύθι και ένα τέτοιο, όσο καλή πλοκή και να έχει, αδυνατεί να μεταφέρει στον αναγνώστη το βαθύτερο νόημα της αιτίας των πράξεων των ηρώων που είναι -κατά τη γνώμη μου- η καρδιά του όποιου θέματος. ( λέγοντας νόημα και αιτία δεν εννοώ ασφαλώς το επιδερμικό ''τον προσέβαλλε και τον κτύπησε ή τον απατούσε και θέλησε να την εκδικηθεί, αλλά για τις λεπτομέρειες των συναισθημάτων τα οποία προέκυψαν από την προσβολή ή την απάτη -του παραδείγματος- στην ψυχή του ήρωα και οποία είναι και τα μόνα υπεύθυνα...)

Ο αντίλογος είναι ότι πολλοί αναγνώστες απλά δεν νοιάζονται. Δεν ενδιαφέρονται, καθώς ζητούν μερικές ώρες ξεκούρασης και τίποτα παραπάνω. Συμφωνώ. Όμως από την άλλη θεωρείται δεδομένο ότι η πρόοδος, η ωρίμανση  εάν προτιμάτε του τακτικού αναγνώστη στο τέλος, θα έχει την έσω ματιά στη προσπάθεια της επεξήγησης του εαυτού του. Εκεί θα εστιάσει ο κάθε υποψιασμένος. Στο αίτιο, στην ιδέα της ώθησης, ορμώμενος αρχικά από το κάθε αποτέλεσμα.

‘’Γιατί να το κάνω αυτό;’’
‘’Τι με ώθησε να σκεφθώ έτσι;’’
‘’Γιατί να αισθάνομαι έτσι;’’

Ο υποψιασμένος συγγραφέας λοιπόν, ξεπερνώντας, κάνοντας την υπέρβαση, χρησιμοποιεί ένα απλό καθημερινό γεγονός, δίχως ανούσιες πλοκές, ώστε να αποτυπώσει μία πραγματικότητα (την πλέον ουσιώδη) η οποία παραμένει κρυφή από τον πολύ κόσμο, όχι γιατί –κάποιες φορές- δεν την γνωρίζει, αλλά γιατί πολύ απλά την ξεπερνά χωρίς να την αντιλαμβάνεται, δίχως να εστιάζει, μια και κανένας δεν τον σκουντά.

Και εκεί έγκειται η επιτυχία του γράφοντα. Στην υπενθύμιση.

Στην απόλυτη καταγραφή της αλήθειας. Στην ουσιώδη περιγραφή-καταγραφή της λαμπρής λεπτομέρειας. Στη δίχως περιστροφές αποκάλυψη του ειλικρινούς χαρακτήρα. Του καλού ή του κακού ομοίως άξιοι και οι δύο. Της ψυχής, πίσω από την ομολόγηση, μέσω περιγραφών ή των διαλόγων χωρίς στρογγυλεύσεις. Με θάνατο ή με ζωή. Με τολμηρά συναισθήματα και αντισυμβατική γραφή εάν απαιτηθεί, έως ότου ο αναγνώστης σκεφθεί: ‘’Αυτό μου έχει συμβεί, έτσι έχω νιώσει και εγώ, αυτή η παράγραφος μιλάει για εμένα.’’ 

Ας μου επιτραπεί, να πω ότι χρειάζεται κάποιες φορές μια ‘’καρπαζιά’’ στο ράδιο να ξεκολλήσει, να αποκτήσει σύνδεση.

Το βιβλίο αυτό λοιπόν που θα πετύχει τούτο τον στόχο θα έχει κερδίσει μια μόνιμη θέση στη βιβλιοθήκη του ανθρώπου αυτού. Μπορεί ακόμα να τον αφυπνίσει να τον κάνει να θέλει να πάει λίγο παρακάτω. Να γίνει κατά τι καλύτερος. Και πώς γίνεται κάποιος καλύτερος; Μαθαίνοντας να ερμηνεύει πρώτα από όλα τον εαυτό του. Θαρρώ.

Αναζητώντας. Περνώντας στη διάσταση εκείνη που ομιλεί περί άλλων αξιών χρησιμοποιώντας καλά παραδείγματα-ιστορήσεις προς μίμηση ή κακά, προς κρίση και αποφυγή. Ακόμη και αδιάφορα, προς γνώση μοναχά.

Ο/η συγγραφέας τότε έχει πετύχει. Το βιβλίο μπορεί να μην πουλήσει διότι είναι πράγματι δύσκολο να διαβάζει κανείς για όλα εκείνα που τον εκθέτουν ή που του θυμίζουν ένα εαυτό που δεν θα ήθελε να έχει, αλλά θα παραμένει ένα καλό βιβλίο για εκείνους που αντιλαμβάνονται και δεν κουράζονται από τα βαθύτερα νοήματα.


Το βιβλίο δεν είναι πάντα διασκέδαση, είναι και προβληματισμός και ο προβληματισμός αυτός έστω και σε απλούστερη μορφή- μπορεί να επέλθει και μέσα από κάποιο μυθιστόρημα.


Βεβαίως οι περισσότεροι επιλέγουν το όποιο βιβλίο με σκοπό τη διασκέδαση, το είπαμε και παραπάνω. Αναζητούν κάτι που να τους κάνει να ξεχνιούνται, να τους βοηθάει να ευθυμούν να απολαμβάνουν την αισιοδοξία εκείνη που λείπει από τις ζωές τους. Πολλοί καταφέρνουν και ζουν μέσα από τα δρώμενα των ηρώων όλα εκείνα που θα ήθελαν. Άβυσσος η ψυχή του ανθρώπου και δικαιολογημένη από πολλές απόψεις.

Κανείς δεν μπορεί να πει τίποτα για όλα αυτά, μπορεί όμως να ελπίζει στην πρόοδο. Στην γρήγορη διάνυση της διαδρομής που απαιτείται μέχρι την ουσία που δικαίως χαρακτηρίζεται ιστορική.

Προσωπικά θεωρώ τον εαυτό μου εμπαθή-δύσκολο (με τη καλή –ελπίζω- έννοια). Δεν αρέσκομαι γενικώς εύκολα σε αναγνώσματα. Δεν βολεύομαι σε κάτι ‘’ήπιο’’ διότι το θεωρώ χάσιμο χρόνου και έτσι έχω αφήσει πλέον τους συγγραφείς τους με τους οποίους ξημέρωνα και βράδιαζα νεαρότερος έχοντας ξετινάξει τις γραφές τους. Υπέστειλα τις σημαίες τους όχι απαξιώνοντάς τους μια και ποτέ δεν θα μπορέσω φτάσω το ύψος της γραφής τους (αυτό είναι δεδομένο και αληθές) αλλά διότι κουράστηκα από τις υπέροχες απλές ιστορήσεις.

Θεωρώ απαραίτητο το κάθε έργο είτε είναι δοκίμιο, είτε μυθιστόρημα, είτε πραγματεία, να έχει κάτι να πει στον αναγνώστη. Κάτι πίσω από τον μπερντέ. Να μπορεί να του δείξει κάτι το αλλιώτικο πέρα από εκείνα τα γνωστά τα ειπωμένα με χιλιάδες αλλιώτικους τρόπους.

Να προτείνει μια λύση, μία ιδέα, να αναλύσει ένα χαρακτήρα γνωστό, σε βάθος. Να πιάνει μία ανθρώπινη περίπτωση και να την κάνει φύλο και φτερό σε 300 σελίδες που θα αναφέρονται όλες σε μία ημέρα, σε ένα λεπτό ‘’δράσης’’ και όχι σε ‘’…πενήντα’’ χρόνια.

Να κεντρίσει, να βοηθήσει, να ξεσηκώσει. Να δείξει το σωστό, το λάθος ή την άλλη επιλογή. Να πει, να φωνάξει ότι μπορεί να μην είναι το ένστικτο λαθεμένο, αλλά ενδεχομένως η λογική. Να ρίξει μία γροθιά ενδιαφέρουσα σε ένα μαχαίρι και κατόπιν να δοκιμάσει το αίμα. Να κομματιάσει τα ρούχα μπροστά στο εκκλησίασμα.

Δεν είναι απαραίτητο η ρηξικέλευθη ιδέα να έχει το απόλυτο δίκιο με το μέρος της (αλλά και εάν το είχε δεν θα επρόκειτο με ευκολία να της αποδοθεί καθώς όλες οι ιδέες ακόμα και οι καταξιωμένες, έχουν αρνητές) της αρκεί και το λίγο, διότι η ευγενής προσπάθεια ανέκαθεν είχε την ομορφιά της και έπαιζε επάξια το ρόλο της.

Η ζωή γενικώς δεν έχει λαθέψει πουθενά, απλά όλοι εμείς δεν σταθήκαμε ικανοί να την ερμηνεύσουμε με τον τρόπο που πραγματικά της άξιζε...